Hoe je bloedsuikerwaarden te verbeteren

422 Miljoen mensen over de hele wereld lijden aan diabetes (suikerziekte). Het merendeel van hen worstelt met de grote variatie in de hoeveelheid bloedsuiker, en de bijbehorende gevolgen voor hun zenuwgestel en hun bloedsomloop. Met beweging, de juiste voeding en vasten is het mogelijk je bloedsuikerwaarden onder controle te houden!

Drop, chocolade of winegums - zoetwaren werden lang aangewezen als de schuldigen voor het ontstaan van suikerziekte. Maar het is niet per-se suiker dat ten grondslag ligt aan diabetes. Het is nu aangetoond dat een ongezond voedingspatroon en overgewicht de hoeveelheid suiker in het bloed verhogen waardoor type-2 diabetes mellitus ontstaat. type-1 diabetes ontstaat over het algemeen door genetisch aanleg en kan ook sportieve, gezond levende volwassenen en kinderen treffen.

Verhoogd bloedsuiker en het risico op diabetes kunnen worden gemeten met de langetermijn bloedsuiker waarde (HbA1c). In dit artikel leggen we uit waar het over gaat en wat je kunt doen tegen hyper- of hypoglykemie.

Banner_Langdurige_Bloedsuikertest

Diabetes mellitus

De langetermijn bloedsuikerwaarde HbA1c is met name relevant voor mensen die lijden aan diabetes. Volgens de Wereld Gezondheids Organisatie (WHO), is diabetes mellitus een van de meest voorkomende ziekten, met ruim 420 miljoen patiënten (meting 2014) wereldwijd. type-2 suikerziekte komt met name voor bij ouderen.

Om het medische plaatje van de wereldwijde ziekte diabetes volledig te begrijpen is het belangrijk om de medische termen helder op het netvlies te hebben: alvleesklier, insuline, bloedsuiker, type-1 en type-2 diabetes

Wat is insuline

De alvleesklier produceert het hormoon insuline. Dit hormoon regelt de hoeveelheid bloedsuiker (glucose) in het bloed en werkt als een sleutel. Het opent het celmembraan vanaf de buitenkant zodat het suiker uit het bloed in de cel kan komen en deze van energie kan voorzien. Als de glucose in de cel is aangekomen daalt daarmee de bloedsuikerwaarde.[1]

Normaal gesproken zorgt insuline dus voor de levering van suiker aan de cellen. In het geval van diabetes kan het lichaam de laatste stap in he proces niet uitvoeren waardoor de suiker in het bloed opgenomen, en de bloedsuikerwaarde verhoogd blijft. Diabetes wordt veroorzaakt door een gebrek aan insuline, of doordat de aanwezige insuline niet stabiel is. Er zijn drie verschillende vormen van suikerziekte.

  • Diabetes mellitus type-1 - een absoluut insulinetekort
  • Diabetes mellitus type-2 - een relatief insulinetekort
  • Zwangerschapsdiabetes - een relatief insulinetekort tijdens de zwangerschap

het verschil tussen type-1 en type-2 diabetes

Bij type-1 diabetes produceert de alvleesklier geen insuline (meer), door een virusinfectie of een genetisch defect. Deze vorm van suikerziekte treft kinderen en jongvolwassenen. type-2 daarentegen is vaker het gevolg van een ongezond voedingspatroon en overgewicht: Daarbij maakt de alvleesklier wel insuline aan maar kunnen de cellen niet van suiker worden voorzien omdat er vetcellen in de weg zitten. Daardoor blijft de glucose in het bloed en stijgt het bloedsuiker.[2]

Risico op diabetes als gevolg van een tekort aan vitamine D

Goed om te weten: Er is een Noord-Zuid scheiding in Europa waar het diabetes type-1 betreft. In Scandinavië zijn significant meer mensen getroffen door deze ziekte dan in zuidelijk Europa. Onderzoekers wijzen zowel genetische factoren als een vitamine D tekort aan als oorzaak. Een tekort aan Vitamine D, de zonnevitamine, komt vaak voor in noord-Europa. Een van de rollen van vitamine D is het beschermen van de alvleesklier tegen infecties die de werking van de klier verminderen.[3]

Zwangerschapsdiabetes

Zwangerschapsdiabetes komt relatief vaak voor, waarbij de bloedsuikerwaarden stijgen in de tweede helft van de zwangerschap. De onderstaande oorzaken verhogen het risico op deze specifieke vorm van type-2 suikerziekte.

  • De zwangere vrouw heeft ernstig overgewicht.
  • De vrouw heeft in een eerdere zwangerschap al diabetes ontwikkeld.
  • type-2 diabetes komt voor in de vrouwelijke lijn van de familie.

Daarom is het zaak om regelmatig een medisch onderzoek te ondergaan. Is de diagnose zwangerschapsdiabetes gesteld dan moet het bloedsuiker in de gaten worden gehouden. In het ernstigste geval kan een verkeerd "ingeregelde" suikerziekte leiden tot een miskraam. Na de geboorte van het kind verdwijnt deze vorm van diabetes meestal weer.[5]

Recente ontdekking - Borstvoeding beschermt tegen type-2 diabetes mellitus

Het Duitse Instituut voor Voedingsonderzoek heeft gekeken naar het risico op het ontwikkelen van type-2 diabetes bij zogende moeders. Het onderzoek liet zien dat niet-borstvoedinggevende vrouwen een grotere kans hadden op de ziekte.[6] Het Duitse centrum voor Diabetes vermoedt dat borstvoeding vrouwen beschermt tegen type-2 diabetes nadat zij een zwangerschapsdiabetes hebben gehad.

Bloedsuiker en HbA1c

Suiker is de brandstof voor de cellen in ons lichaam. De hersenen, spieren en organen werken op volle kracht als zij door insuline zijn voorzien van deze energiebron. Brood, aardappelen, rijst, fruit en snoep bevatten koolhydraten - chemische kettingen van suiker. Ze bestaan uit aaneengeschakelde glucose of fructose. Fructose kan door het lichaam worden omgezet in glucose. De koolhydraten worden door het lichaam afgebroken tot de losse glucose-moleculen, en dat begint al in de mond: daarom zitten er afbraak-enzymen in speeksel. De suikers komen in de bloedbaan via de slijmvliezen in de dunne darm, daardoor stijgt het bloedsuikergehalte en begint de alvleesklier insuline af te geven.

Welke bloedsuikerwaarden worden als normaal beschouwd?

Artsen meten bloedsuiker in de internationale eenheid millimol bloedsuiker per liter bloed (mmol/l). In Duitsland wordt echter milligram suiker per deciliter bloed (mg/dl) ook nog vaak gebruikt. Of je bloedsuiker op een gezond niveau hangt af van het feit of je nuchter bent (gevast hebt) hebt of zojuist gegegen[8, 9].

%

Mate van gezondheid / meetwaarden op bepaalde momenten

Na het opstaan (nuchter)

Voor het eten

minstens 90 minuten na het eten

Gezond

 

72-108 mg/dl

< 140 mg/dl

Diabetes mellitus type-2

 

72-126 mg/dl

< 153 mg/dl

Diabetes mellitus type-1

90-126 mg/dl

72-126 mg/dl

90-162 mg/dl

Kinderen met diabetes

72-126 mg/dl

72-126 mg/dl

90-162 mg/dl

Aangepast door: National Institute for Health and Care Excellence

Goed om te weten: Om een bloedsuikerwaarde in mg/dl om te rekenen naar mmol/l moet je de waarde delen door 18. Een waarde van 72 mg/dl komt dus neer op 4 mmol/l.

Variaties in bloedsuiker en de gevolgen daarvan

Voor diabetici is het moeilijk om een goed bloedsuiker niveau vast te houden. Met de juiste behandeling en levensstijl kan je trachten consistent een juist niveau te houden en daarmee de gevolgen van fluctuaties vermijden. Zowel hypo- als hyperglykemie hebben een negatieve impact op je gezondheid

Als je bloedsuiker daalt tot een erg laag niveau (hypoglykemie) kan dat leiden tot toevallen naast de reguliere symptoemen. In het uiterste geval kan je het bewustzijn verliezen[15].

Een voortdurend hyperglykemie, een te hoog suikerniveau, wordt in verband gebracht met schade op de lange termijn. Beschadigingen aan de zenuwcellen veroorzaken een verminderd gevoel, met neme in de voeten. "versuikerde" moleculen hopen zich op in het oog wat kan leiden tot verminderd zicht. Een hoge bloedsuikerwaarde maakt het werk van de nieren en de bloedvaten rond het hart lastig. Het risico op nierfalen of een beroerte neemt toe[16].

Recente ontdekking - Hoog bloedsuiker en HbA1c beschadigen de hersenen

Recent onderzoek heeft laten zien dat de hersenen sneller verouderen als je lijdt aan diabetes met een continue hyperglykemie. In het onderzoek bleken de hersenen van een diabeticus vijf jaar ouder dan die van een gezonde vrijwilliger. Zo kan diabetes het openbaren van dementie vervroegen. Om dit risico te reduceren zouden diabetes-patiënten, door middel van de juiste behandeling, moeten streven naar een continue, optimale HbA1c-waarde[19].

Wat houdt een verhoogd bloedsuikergehalte in?

Als na vasten het bloedsuiker hoger is dan 126 milligram per deciliter wordt dat een verhoogde bloedsuikerspiegel genoemd. Omdat het lichaam 's ochtends een grote hoeveelheid cortisol, een stresshormoon, aanmaakt kan het niveau op dat moment groter zijn dan de genoemde 126 mg/l. Cortisol zorgt voor een grotere hoeveelheid suiker in het bloed[10, 11].

Het hoogste bloedsuikerniveau ooit (wereldwijd) gemeten is dat van de Amerikaan Michael Buonocore. Tijdens een ziekenhuisopname werd in 2008 een waarde van 2656 mg/dl gemeten. Hij bleek te lijden aan type-1 diabetes[12].

Wat is de HbA1c-waarde?

Het langetermijn bloedsuiker HbA1c is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerspiegel van de laatste drie maanden. Suiker bindt aan het bloedpigment hemoglobine, wat leidt tot een "versuikerde" verbinding. Dit versuikerde bloedpigment wordt "glycohemoglobine", "hemoglobine A1c" of "HbA1c" genoemd.

De groter de HbA1c-waarde des te meer versuikerde hemoglobine deeltjes zijn in je bloed aanwezig. Dat betekent dat je tijdens deze periode verhoogd bloedsuiker had. In Duitstalige landen is de HbA1c-waarde meestal uitgedrukt als het percentage HbA1c ten opzichte van de totale hoeveelheid hemoglobine. Artsen gebruiken de gemeten waarde om de diagnose diabetes definitief te stellen[13].

Welke HbA1c-waarden zijn normaal? Een overzicht

HbA1c-waarden

Verklaring

minder dan 5,7 procent

Normale waarde

5,7 tot 6,5 procent

Grijs gebied (pre-diabetes)

meer dan 6,5 procent

Verhoogd (mogelijke diabetes)

6,5 - 7 is de doelwaarde voor diabetici

Als je HbA1c-waarde in het zogenaamde grijze gebied ligt dan spreken artsen over pre-diabetes. In dit gebied neemt het risico op het ontwikkelen van diabetes toe. Met name mensen met overgewicht of met een onevenwichtig dieet vallen in deze categorie. Gezonde voeding en voldoende beweging kunnen het risico verminderen. Als de meetwaarde op of boven 6,5 procent ligt dan wordt aangenomen dat je inderdaad diabetes heb en kan een uitgebreidere bloedtest dit bevestigen.

Samengevat - Bloedsuiker en HbA1c:
De bloedsuikerspiegel geeft aan hoeveel glucose er in het bloed aanwezig is. De HbA1c-waarde dient als een geheugensysteem voor de bloedsuikerspiegel. Het geeft informatie over de hoeveelheid bloedsuiker over de afgelopen drie maanden. Beide waarden zijn belangrijk bij het stellen van de diagnose diabetes mellitus en van levensbelang voor diabetici.

Oorzaken van hyper- en hypoglykemie

Er zijn diverse oorzaken voor een toename of afname van de hoeveelheid suiker in het bloed. Normaal gesproken zorgen hormonen voor de regulering van de balans. Dit regulerend systeem werkt bij diabetici maar in beperkte mate. Daarom fluctueert het bloedsuikergehalte bij hen meer, waardoor ze vaker worden getroffen door hyperglykemie en hypoglykemie

Wat veroorzaakt hypoglykemie?

Als er te veel insuline aanwezig is is dan daalt de bloedsuikerwaarde snel, te veel suiker komt in de cellen terecht. De volgende voorwaarden kunnen er de oorzaak van zijn

  • Het gebruik van meer medische insuline dan nodig
  • Buitensporige fysieke activiteit
  • Zware stress
  • Overmatig alcoholgebruik
  • Vasten en het overslaan van maaltijden (met name bij type-1 suikerziekte)

Een hypo moet niet worden onderschat. Het dalende bloedsuikergehalte moet worden tegengegaan. Houdt daarom altijd je glucosemeter en dextrose bij de hand om de gevaarlijke gevolgen van hypoglykemie te vermijden.

Goed om te weten: Het komt voor dat kwaadaardige tumoren tot hypoglykemie kunnen leiden. De zogenaamde insulinomen maken extra insuline aan wat tot een daling van de bloedsuikerspiegel leidt. In Duitsland heeft 1 op de 200 mensen een kans op het ontwikkelen van een insulinoom. Met name mensen ouder dan 50 jaar worden er het slachtoffer van [15].

Wat veroorzaakt verhoogde suikerniveaus?

Hyperglykemie treft vooral diabetici. Glusose blijft in het bloed door het tekort aan insuline. Maar ook de volgende oorzaken kunnen een hyper tot gevolg hebben

  • zware stress
  • het gebruik van cortisonhoudende medicatie
  • infecties
  • gebrek aan lichaamsbeweging

Symptomen van hypoglykemie en hyperglykemie

Wisselingen in de hoeveelheid bloedsuiker gaan niet onopgemerkt voorbij. Je hebt hartkloppingen, raakt verwart en je emoties lopen op, wisselend tussen angst en woede. Hypo- en hyperglykemie kunnen gevaarlijk zijn als je daar niet tijdig op reageert. Het probleem is met suiker-onbalans is dat je het op den duur minder merkt. Mensen die regelmatig hypoglykemie hebben merken dat dan te laat of helemaal niet op, wat levensgevaarlijk kan zijn[17, 18].

Hoe weet ik of mijn bloedsuiker te hoog of te laag is?

Hypoglykemie[15]

Hyperglykemie[16]

Hartkloppingen

Toegenomen drang tot urineren

Hongergevoel

Dorstig

Moeite met concentreren, vermoeidheid, angstaanvallen, emotionele uitbarstingen

Vermoeidheid

Bovenmatig zweten, rillingen, slap in de benen

Hoofdpijn

Behandeling - optimaliseer bloedsuiker en HbA1c

6 tips voor verbetering van de langetermijn bloedsuikerwaarde

Regelmatig onderzoek door de huisarts en diabetisch verpleegkundigen zijn van belang voor een goede HbA1c-waarde. De verantwoordelijkheid ligt echter ook bij de patiënt. Het voorschrijven van de goede vorm van insuline en overige medicatie kan het bloedsuiker op de gewenste waarde brengen. Maar bij fluctuaties is het aan de patiënt om op de juiste wijze te handelen om gezondheidsproblemen voor te zijn. Idealiter dienen naast de diabeticus ook familieleden, vrienden en partners geïnformeerd te worden.

Wat doe ik het het geval van hypoglykemie?

Het is zaak om snel te handelen! Een hypo kan het beste worden behandeld met suikers die snel opgenomen worden: dextrose, zoetwaren, Coca-Cola en vruchtensappen. Afhankelijk van de bloedsuikerwaarde is zijn de volgende hoeveelheden aan te raden. Na 15 minuten moet gecontroleerd worden of de hoeveelheid bloedsuiker is toegenomen

Bloedsuiker-
waarde

Dextrose

Coca-Cola

Normale
suiker

Vruchten-
sap

< 80 mg/dl

1 tablet

50 ml

1 theelepel opgelost in water

100 ml

< 70 mg/dl

1,5 tablet

75 ml

1,5 theelepel opgelost in water

150 ml

< 60 mg / dl

2 tabletten

100 ml

1 eetlepel opgelost in water

200 ml

< 50 mg/dl

2,5 tabletten

125 ml

1,5 eetlepel opgelost in water

250 ml

Wat moet ik doen als mijn bloedsuiker dan niet toeneemt?

Blijf in zo'n geval niet alleen! Overweeg de volgende opties:[21]

  • Haal hulp. Breng je partner, een buurman/vrouw of iemand in je buurt op de hoogte.
  • Blijf snel opneembare suikers innemen, blijf je bloedsuiker elke 15 minuten meten
  • Bij een erg lage bloedsuikerwaarde, bel het noodnummer 112
  • Zorgt dat altijd een glucagon injectie beschikbaar is. Glucagon is de tegenhanger van insuline en verhoogt het bloedsuiker

Hoe kan ik een te hoog bloedsuiker tegengaan?

Insuline werkt om hoog bloedsuiker te verlagen. Je diabetisch verpleegkundige geeft je richtlijnen hoeveel insuline je nodig hebt als je een hyperglykemie hebt ontwikkeld. Hoewel beweging/oefeningen normaal gesproken het bloedsuiker verlaagt werkt dit nu averechts omdat het in het geval van een hyperglykemie het bloedsuiker dan juist toeneemt.[22].

Wat is de beste manier om de HbA1c waarde te verlagen?

Met de juiste medicatie en levenswijze is het mogelijk om de HbA1c-waarde te verbeteren en op een optimaal niveau te krijgen. Dit is vooral van belang voor diabetici. Zij moeten enkele malen per dag hun bloedsuiker en elke drie maanden de HbA1c-waarde (laten) controleren. Veel type-2 diabetici zijn in staat om door hun voeding te wijzigen en overgewicht kwijt te raken hun ziekte zo goed onder controle te houden dat ze weinig of geen medicatie nodig (meer) hebben[23, 24, 25].

Diabetes type-1

Diabetes type-2

Correct bijstellen insuline therapie

Correct bijstellen insuline en medicatie therapie

Regelmatig bewegen

Regelmatig bewegen, gewicht verliezen

Vermijd voedsel met een hoge glycemische index

Vermijd voedsel met een hoge glycemische index, eet gezond

Controleer bloedsuiker regelmatig

Overleg met de huisarts over voortzetting hiervan

Controleer bloedsuiker regelmatig

Controleer HbA1c-waarde iedere drie maanden

Controleer HbA1c-waarde iedere drie maanden

Magnesium, helpt dat bij type-2 diabetes?

Voedingssuplementen met magnesium kunnen patiënten met type-2 diabetes behulpzaam zijn om hun bloedsuiker onder controle te krijgen. Het mineraal versterkt de werking van insuline. Daardoor heeft het lichaam de mogelijkheid om meer suiker uit de bloedbaan naar de cellen te transporteren[26].

Wat is de glycemische index?

De glycemische index van een voedingsmiddel geeeft aan hoe snel en hoe veel je bloedsuiker stijgt na het consumeren van het betreffende voedsel. Hoe hoger en sneller het bloedsuiker toeneemt des te meer insuline je lichaam nodig heeft. Zo hebben producten van witte bloem, witte rijst, pompoen en snoep een hoge glycemische index. Volkorenproducten en fruit zorgen voor een minder drastische stijging.

Recente ontdekking: afwisselend vasten met diabetes type-2

 

Afwisselend vasten wordt steeds belangrijker. Elke dag heeft dan een periode van 16 uur vasten waarin je alleen water en thee gebruikt. Je eet alleen gedurende de overige 8 uur. Het meest populaire patroon is om twee maaltijden te eten tussen 12:00 en 20:00 uur en de rest van de dag te vasten. Een studie in het World Journal of Diabetes claimt dat afwisselend vasten type-2 diabetes patiënten helpt om het bloedsuikerniveau te verbeteren en om gewicht te verliezen. De lange periode van vasten fixeert het bloedsuiker en de stofwisseling (het metabolisme) gaat over op het verbranden van vetreserves. Onthoudt één ding: zodra je alvleesklier insuline begint af te geven stopt het vet-metabolisme[28, 29].

Waar moet een een diabeticus aan denken voorafgaand aan het sporten?

Als je gaat sporten moet je een uur daarvoor je bloedsuiker meten. Ligt de waarde onder 100 mg/dl neem dan twee dextrosetabletten of een banaan. Ligt het niveau onder 80 mg/dl, of juist boven 200 mg/dl wacht dan met sporten tot het niveau meer genormaliseerd is. Omdat je een hypoglykemie meestal niet opmerkt tijdens het sporten is het aan te raden ook een meting te doen na het sporten.

Belangrijk: Je moet niet alleen je bloedsuiker meten voor het sporten, maar ook voordat je een voertuig gaat besturen !

HbA1c Test

De waarde van HbA1c is de belangrijkste parameter om te kijken of er genoeg controle is over het bloedsuiker van een suikerzieke. Ook mensen met een hoog risico op deze ziekte zouden het niveau moeten controleren. Ook als je overgewicht hebt en er komt diabetes in de familie voor dan is het een goed idee om eens een meting te (laten) doen.

Een HbA1c test is gunstig vanwege het volgende:[30]

  • Je hoeft het niet op een lege maag te doen.
  • Het kan altijd worden gemeten
  • Het geeft informatie over de laatste drie maanden.
  • Er is maar een klein beetje bloed nodig.

Huisartsen, diabetisch verpleegkundigen en sommige apothekers kunnen een meting doen van je langetermijn bloedsuiker, maar je kan het ook thuis doen. Voor de

Langdurige bloedsuikertest
cerascreen® Langetermijn Bloedsuiker Test is niet meer nodig dan wat bloed uit een vingertop. Een gespecialiseerd laboratorium beoordeelt je bloedmonster om het langetermijn bloedsuiker vast te stellen.

 

HbA1c langetermijn bloedsuiker - In vogelvlucht

Wat is de HbA1c-waarde?

De HbA1c-waarde wordt ook wel het lange-termijn bloedsuiker genoemd. het verschaft informatie over het gemiddelde bloedsuikerniveau van de laatste drie maanden. In Duitssprekende landen wordt deze waarde meestal uitgedrukt als percentage, internationaal wordt de waarde ook wel uitgedrukt in millimol per mol (mmol/mol).

Welke informatie geeft de waarde?

Als de waarde van het gemeten HbA1c boven 6,5 procent ligt dan is je bloedsuiker te hoog. Het kan zijn dat je lijdt aan diabetes. Ligt de waarde iets lager, maar boven 5,7 procent dan heb je een verhoogd risico op diabetes. Diabetes mellitus (suikerziekte) is een aandoening die zich kenmerkt door wisselingen in het bloedsuiker. Dat wordt veroorzaakt door een tekort aan insuline.

Hoe kan ik mijn HbA1c waarde verlagen?

Om de HbA1c-waarde optimaal te houden raden we aan om regelmatig te bewegen, een evenwichtig voedingspatroon aan te houden, te zorgen voor het goed inregelen van medicatie en regelmatige bloedsuiker en langetermijn bloedsuiker waarden te meten. Recent onderzoek geeft aan dat afwisselend vasten ondersteunend kan zijn voor goed ingeregelde patiënten met type-2 diabetes.

Wat gebeurt er in het geval van hypo- of hyperglykemie?

Hypoglykemie is als een overschot insuline er voor zorgt dat het bloedsuikerniveau te laag wordt. Buitensporig sporten kan ook tot zo'n laag niveau leiden. Een hypo maakt dat je je minder goed kunt concentreren, begint te zweten en slap in de benen wordt. Hyperglykemie is het gevolg van een tekort aan insuline of van stress. Dit uit zich in een toegenomen drang tot urineren en een dorstig gevoel.


Bronnen

  1. Pschyrembel Online | Insulin, https://www.pschyrembel.de/Insulin/H07H2/doc/
  2. Pschyrembel Online | Diabetes mellitus, https://www.pschyrembel.de/Diabetes%20mellitus/K05U4
  3. Bundeszentrum für Ernährung. Typ-1-Diabetes, https://www.bzfe.de/inhalt/pressemeldung-6214.html
  4. Helmholtz Zentrum München. Schwangerschaftsdiabetes tritt bei ca. 4,5 % auf, https://www.diabetesinformationsdienst-muenchen.de/erkrankungsformen/schwangerschaftsdiabetes/verbreitung/index.html
  5. National Health Service. Gestational diabetes, https://www.nhs.uk/conditions/gestational-diabetes/
  6. Bundeszentrum für Ernährung. Typ-2-Diabetes, https://www.bzfe.de/inhalt/pressemeldung-6994.html
  7. Bundeszentrum für Ernährung. Wie Stillen vor Diabetes schützt: Der Stoffwechsel verändert sich, https://www.bzfe.de/inhalt/wie-stillen-vor-diabetes-schuetzt-27778.html
  8. Bundesärztekammer (BÄK), Kassenärztliche Bundesvereinigung (KBV), Arbeitsgemeinschaft der Wissenschaftlichen Medizinischen Fachgesellschaften (AWMF). Nationale VersorgungsLeitlinie Therapie des Typ-2-Diabetes – Langfassung, 1. Auflage. Version 4. 2013, zuletzt geändert: November 2014. Available from: www.dm-therapie.versorgungsleitlinien.de; [cited: 02.11.2018]; DOI: 10.6101/AZQ/000213
  9. pmhdev: Blood Glucose Monitoring - National Library of Medicine, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMHT0024698/
  10. WHO | Diabetes programme, http://www.who.int/diabetes/en/
  11. Freckmann, G., Hagenlocher, S., Baumstark, A., Jendrike, N., Gillen, R.C., Rössner, K., Haug, C.: Continuous Glucose Profiles in Healthy Subjects under Everyday Life Conditions and after Different Meals. J. Diabetes Sci. Technol. Online. 1, 695–703 (2007)
  12. Guinness World Records. Highest blood sugar level, http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/highest-blood-sugar-level
  13. Neal, B., Perkovic, V., Mahaffey, K.W., de Zeeuw, D., Fulcher, G., Erondu, N., Shaw, W., Law, G., Desai, M., Matthews, D.R.: Canagliflozin and Cardiovascular and Renal Events in Type 2 Diabetes. N. Engl. J. Med. 377, 644–657 (2017). doi:10.1056/nejmoa1611925
  14. Mayo Clinic. Hypoglycemia - Symptoms and causes, http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hypoglycemia/symptoms-causes/syc-20373685
  15. Informationen für Patienten und Fachleute aus erster Hand - Schwerpunkt: Endokrinologie / Diabetologie, http://www.diabetes-deutschland.de/insulinom/
  16. Mayo Clinic. Hyperglycemia in diabetes - Symptoms and causes, http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hyperglycemia/symptoms-causes/syc-20373631
  17. Spero, D., BSN, RN: Low Blood Sugar Symptoms But Normal Levels, https://www.diabetesselfmanagement.com/blog/low-blood-sugar-symptoms-but-normal-levels/
  18. American Diabetes Assiciation. Hypoglycemia (Low Blood Glucose), http://www.diabetes.org/living-with-diabetes/treatment-and-care/blood-glucose-control/hypoglycemia-low-blood.html
  19. Blutzucker versus Denkleistung, https://www.bzfe.de/inhalt/pressemeldung-7371.html
  20. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney DIseases (NIDDK). Low Blood Glucose (Hypoglycemia), https://www.niddk.nih.gov/health-information/diabetes/overview/preventing-problems/low-blood-glucose-hypoglycemia
  21. Blauw, H., Wendl, I., DeVries, J.H., Heise, T., Jax, T., PCDIAB consortium: Pharmacokinetics and pharmacodynamics of various glucagon dosages at different blood glucose levels. Diabetes Obes. Metab. 18, 34–39 (2016). doi:10.1111/dom.12571
  22. Shugart, C., Jackson, J., Fields, K.B.: Diabetes in Sports. Sports Health. 2, 29–38 (2010). doi:10.1177/1941738109347974
  23. Pettus, J., Stenger, P., Schachner, H.C., Dunne, N., Parkes, J.L., Pardo, S., Edelman, S.V.: Testing versus guessing blood glucose values: impact on self-care behaviors in type 2 diabetes. Curr. Med. Res. Opin. 30, 1795–1802 (2014). doi:10.1185/03007995.2014.929097
  24. Pan, B., Ge, L., Xun, Y.-Q., Chen, Y.-J., Gao, C.-Y., Han, X., Zuo, L.-Q., Shan, H.-Q., Yang, K.-H., Ding, G.-W., Tian, J.-H.: Exercise training modalities in patients with type 2 diabetes mellitus: a systematic review and network meta-analysis. Int. J. Behav. Nutr. Phys. Act. 15, 72 (2018). doi:10.1186/s12966-018-0703-3
  25. Hermanns, N., Schumann, B., Kulzer, B., Haak, T.: The impact of continuous glucose monitoring on low interstitial glucose values and low blood glucose values assessed by point-of-care blood glucose meters: results of a crossover trial. J. Diabetes Sci. Technol. 8, 516–522 (2014). doi:10.1177/1932296814524105
  26. Division of Nutritional Epidemiology, National Institute of Environmental Medicine, Karolinska Institutet, Stockholm, Sweden. Magnesium intake and risk of type 2 diabetes: a meta-analysis. - PubMed - NCBI, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17645588
  27. American Diabetes Association. Glycemic Index and Diabetes, http://www.diabetes.org/food-and-fitness/food/what-can-i-eat/understanding-carbohydrates/glycemic-index-and-diabetes.html
  28. Barnosky, A.R., Hoddy, K.K., Unterman, T.G., Varady, K.A.: Intermittent fasting vs daily calorie restriction for type 2 diabetes prevention: a review of human findings. Transl. Res. J. Lab. Clin. Med. 164, 302–311 (2014). doi:10.1016/j.trsl.2014.05.013
  29. Arnason, T.G., Bowen, M.W., Mansell, K.D.: Effects of intermittent fasting on health markers in those with type 2 diabetes: A pilot study. World J. Diabetes. 8, 154–164 (2017). doi:10.4239/wjd.v8.i4.154
  30. Saudek, C.D., Brick, J.C.: The Clinical Use of Hemoglobin A1c. J. Diabetes Sci. Technol. Online. 3, 629–634 (2009)